توسط : توپ طلا فقط یک جایزه نیست؛ یک معیار عظمت است. بردن آن یعنی نامت در کنار بزرگ‌ترین‌های تاریخ فوتبال ثبت می‌شود. اما این جایزه دقیقاً چیست، از کجا آمده، چه کسانی بیشترین بار آن را برده‌اند و برنده چطور انتخاب می‌شود؟ در ادامه به همه‌ی این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم.
توپ طلا (بالون دور) چیست؟
توپ طلا یا «بالون دور» (به فرانسوی یعنی «توپ طلایی»)، جایزه‌ای سالانه است که مجله‌ی فرانسوی فرانس فوتبال از سال ۱۹۵۶ به بهترین بازیکن فوتبال اهدا می‌کند. این جایزه بر اساس درخشش فردی، موفقیت تیمی و جوانمردی بازیکن در طول یک فصل داده می‌شود و معتبرترین و آرزوشده‌ترین جایزه‌ی فردی در فوتبال جهان محسوب می‌شود.
در ابتدا، این جایزه فقط به بازیکنان اروپایی تعلق می‌گرفت و با نام «بهترین بازیکن سال اروپا» شناخته می‌شد. در سال ۱۹۹۵ به همه‌ی بازیکنان شاغل در باشگاه‌های اروپایی و از سال ۲۰۰۷ به همه‌ی بازیکنان حرفه‌ای جهان گسترش یافت. از سال ۲۰۲۲، ملاک ارزیابی از «سال میلادی» به «فصل فوتبالی» (از مرداد تا تیر) تغییر کرد و از ۲۰۲۴ هم یوفا در برگزاری مراسم مشارکت دارد.
تاریخچه‌ی توپ طلا؛ از ۱۹۵۶ تا امروز
نخستین توپ طلا در سال ۱۹۵۶ به استنلی متیوز، مهاجم انگلیسی، رسید. از آن زمان، این جایزه به دست برخی از بزرگ‌ترین چهره‌های تاریخ فوتبال رسیده است؛ از یوهان کرایف و فرانتس بکن‌باوئر تا زین‌الدین زیدان، رونالدو نازاریو و در نهایت، دوران طلایی مسی و کریستیانو رونالدو.
این جایزه فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵، با جایزه‌ی «بهترین بازیکن سال فیفا» ادغام شد و نام «توپ طلای فیفا» را گرفت، اما در سال ۲۰۱۶ دوباره مستقل شد. همچنین در سال ۲۰۲۰، به‌خاطر شیوع کرونا، برای نخستین بار در تاریخ، این جایزه اهدا نشد. تا امروز، در مجموع ۴۷ بازیکن مختلف موفق به کسب این جایزه شده‌اند.
رکورددارهای توپ طلا
بعضی بازیکنان، این جایزه را بارها و بارها برده‌اند. نمودار زیر رکورددارهای بیشترین توپ طلا در تاریخ را نشان می‌دهد.
بیشترین توپ طلا در تاریخ
پس از این پنج نفر، پنج بازیکن هم دو بار این جایزه را برده‌اند: فرانتس بکن‌باوئر، رونالدو نازاریو، آلفردو دی‌استفانو، کوین کیگان و کارل‌هاینتس رومنیگه. اما هیچ‌کس به رکورد هشت‌گانه‌ی مسی نزدیک هم نشده است. برای آشنایی بیشتر با این اسطوره‌ها، مطلب بهترین بازیکنان تاریخ فوتبال را بخوانید.
برندگان توپ طلا در سال‌های اخیر
جدول زیر برندگان توپ طلا در یک دهه‌ی اخیر را همراه با نکته‌ی هر دوره نشان می‌دهد.
برندگان توپ طلا (یک دهه‌ی اخیر)
| سال | برنده | باشگاه | نکته |
|---|---|---|---|
| ۲۰۲۵ | عثمان دمبله | 🇫🇷 پاری‌سن‌ژرمن | پس از قهرمانی تاریخی PSG در اروپا |
| ۲۰۲۴ | رودری | 🇪🇸 منچسترسیتی | اولین هافبک دفاعی برنده از سال ۱۹۹۰ |
| ۲۰۲۳ | لیونل مسی | 🇦🇷 اینترمیامی | هشتمین توپ طلا؛ رکورد مطلق تاریخ |
| ۲۰۲۲ | کریم بنزما | 🇫🇷 رئال مادرید | پس از فصل درخشان در لیگ قهرمانان |
| ۲۰۲۱ | لیونل مسی | 🇦🇷 بارسلونا | پس از قهرمانی کوپا آمریکا |
| ۲۰۲۰ | لغو شد | — | به‌خاطر شیوع کرونا اهدا نشد |
| ۲۰۱۹ | لیونل مسی | 🇦🇷 بارسلونا | ششمین توپ طلا |
| ۲۰۱۸ | لوکا مودریچ | 🇭🇷 رئال مادرید | پایان سلطه‌ی ۱۰ساله‌ی مسی و رونالدو |
| ۲۰۱۷ | کریستیانو رونالدو | 🇵🇹 رئال مادرید | پنجمین توپ طلا |
| ۲۰۱۶ | کریستیانو رونالدو | 🇵🇹 رئال مادرید | پس از قهرمانی یورو با پرتغال |
رکوردها و نکات جالب توپ طلا
تاریخ توپ طلا پر از رکوردها و داستان‌های جالب است:
- بیشترین قهرمانی: لیونل مسی با ۸ توپ طلا (۲۰۰۹، ۲۰۱۰، ۲۰۱۱، ۲۰۱۲، ۲۰۱۵، ۲۰۱۹، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳)
- بیشترین قهرمانی پیاپی: باز هم مسی، با ۴ توپ طلای پشت‌سر‌هم (۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲)
- بیشترین نامزدی: کریستیانو رونالدو با ۱۸ بار حضور در فهرست نامزدها
- تنها دروازه‌بان برنده: لِف یاشین از شوروی سابق در سال ۱۹۶۳؛ ملقب به «عنکبوت سیاه»
- اولین برنده: استنلی متیوز انگلیسی در سال ۱۹۵۶، در حالی که ۴۱ سال داشت
- غافلگیری اخیر: رودری در ۲۰۲۴، اولین هافبک دفاعی برنده پس از لوتار ماتئوس در ۱۹۹۰
معیارها و نحوه‌ی انتخاب برنده
برنده‌ی توپ طلا چطور انتخاب می‌شود؟ فرایند آن مبتنی بر رأی‌گیری روزنامه‌نگاران تخصصی است. یک هیئت داوری متشکل از خبرنگارانی از کشورهای مختلف (یک نماینده از هر کشور در میان ۱۰۰ کشور برتر رده‌بندی فیفا) به نامزدها رأی می‌دهند.
ابتدا فهرستی از ۳۰ نامزد توسط نشریات فرانس فوتبال و لکیپ منتشر می‌شود و سپس رأی‌گیری انجام می‌گیرد. سه معیار اصلی برای قضاوت وجود دارد:
- عملکرد فردی: درخشش و آمار بازیکن در طول فصل
- موفقیت تیمی: جام‌ها و افتخاراتی که بازیکن با تیمش کسب کرده
- کلاس و جوانمردی: رفتار حرفه‌ای و تأثیرگذاری کلی بازیکن
به همین دلیل است که معمولاً بازیکنانی که هم آمار فردی درخشانی دارند و هم با تیمشان جام بزرگی (مثل لیگ قهرمانان یا جام جهانی) برده‌اند، شانس اصلی این جایزه هستند.
جوایز دیگر مراسم توپ طلا
مراسم توپ طلا فقط یک جایزه ندارد؛ در همین مراسم، چند جایزه‌ی مهم دیگر هم اهدا می‌شود. روی هر مورد بزنید.
سایر جوایز مراسم توپ طلا
آیا بازیکنی از آسیا توپ طلا برده؟
پاسخ کوتاه: خیر. تا امروز، هیچ بازیکنی از قاره‌ی آسیا موفق به کسب توپ طلا نشده است. این جایزه در طول تاریخش تقریباً به‌طور کامل در انحصار بازیکنان اروپایی و آمریکای جنوبی بوده است؛ چیزی که تا حدی به تمرکز فوتبال حرفه‌ای در لیگ‌های اروپایی برمی‌گردد.
بازیکنان بزرگی از آسیا در تاریخ درخشیده‌اند، اما رقابت برای این جایزه در سطحی است که تاکنون هیچ آسیایی به جمع نامزدهای اصلی نرسیده است. با رشد روزافزون فوتبال آسیا و حضور بازیکنان آسیایی در بزرگ‌ترین باشگاه‌های اروپا، شاید روزی این وضعیت تغییر کند. برای مرور اسطوره‌های فوتبال ایران و آسیا، بخش مربوطه در مقاله‌ی بهترین بازیکنان تاریخ فوتبال را ببینید.
بازی ستاره‌های امروز را دنبال کن
ستاره‌هایی که فردا توپ طلا می‌برند، همین حالا در حال بازی‌اند. اگر می‌خواهی بازی‌ها را با تحلیل و پیش‌بینی دنبال کنی، می‌توانی در پلتفرم پیش‌بینی فوتبال حضرات ثبت‌نام کنی.
پرسش‌های پرتکرار
توپ طلا (بالون دور) چیست؟
توپ طلا جایزه‌ای سالانه است که مجله‌ی فرانسوی فرانس فوتبال از سال ۱۹۵۶ به بهترین بازیکن فوتبال فصل اهدا می‌کند. این معتبرترین جایزه‌ی فردی در فوتبال جهان است و بر اساس عملکرد فردی، موفقیت تیمی و جوانمردی بازیکن انتخاب می‌شود.
چه کسی بیشترین توپ طلا را برده است؟
لیونل مسی با هشت توپ طلا رکورددار مطلق تاریخ است. پس از او کریستیانو رونالدو با پنج قهرمانی قرار دارد و سه بازیکن (میشل پلاتینی، یوهان کرایف و مارکو فان‌باستن) هرکدام سه بار این جایزه را برده‌اند.
آخرین برنده‌ی توپ طلا کیست؟
آخرین برنده‌ی توپ طلا (۲۰۲۵) عثمان دمبله، وینگر فرانسوی پاری‌سن‌ژرمن است که پس از قهرمانی تاریخی این باشگاه در لیگ قهرمانان اروپا، این جایزه را کسب کرد. پیش از او، رودری در ۲۰۲۴ برنده شده بود.
آیا دروازه‌بان‌ها هم توپ طلا برده‌اند؟
در کل تاریخ توپ طلا، تنها یک دروازه‌بان موفق به کسب این جایزه شده است: لِف یاشین از شوروی سابق در سال ۱۹۶۳. از سال ۲۰۱۹، جایزه‌ی جداگانه‌ای به‌نام «تروفی یاشین» برای بهترین دروازه‌بان سال در نظر گرفته شده است.
برنده‌ی توپ طلا چطور انتخاب می‌شود؟
برنده با رأی‌گیری هیئتی از روزنامه‌نگاران تخصصی انتخاب می‌شود؛ یک نماینده از هر کشور در میان ۱۰۰ کشور برتر رده‌بندی فیفا. ابتدا فهرست ۳۰نفره‌ای از نامزدها منتشر و سپس رأی‌گیری بر اساس عملکرد فصل انجام می‌شود.
